اموزگار دهکده

           عزت نفس یعنی احساس ارزشمند بودن ، این حس ازمجموعه افکار و احساسات و تجربیات ما در طول زندگی ناشی می شود. می اندیشیم که فردی با هوش یا کودن هستیم ، احساس میکنیم که فردی دوست داشتنی یا منفور هستیم ، خود را دوست داریم یا نداریم، و...مجموعه این برداشت هایی که از خود داریم سبب میشود که در درون خود احساس ارزشمند بودن یا بی کفایتی کنیم.تمام افراد انسانی در هرموقعیت و سنی که باشند نیازمند  به احساس ارزشمند بودن( عزت نفس ) هستند واین نیاز بر تمام زندگی انسان در مراحل کودکی و نوجوانی و ... اثر بسزايي می گذارد. بررسی های روانشناسی بیان کننده این موضوع است که اگر عزت نفس انسان ارضا نشود نیاز های گسترده تر انسان مانند پیشرفت ،آفریدن (خلاقیت)، و... محدود می ماند. هنگامی که کاری را به شیوه مناسب و خوبی انجام داده اید و به خاطر آن مورد تحسین و تشویق قرار می گیرید ،  احساس خوشایند ی به شما دست می دهد . افرادی که احساس خوبی نسبت به خود دارند ، نسبت به زندگی و ... احساس خوبی دارند . و با اطمینان با مشکلات زندگی و مسئو لیت های آن روبرو می شوند و از عهده آنها بر می آیند.

 البته میزان و درجه عزت نفس در افراد مختلف ، در مقایسه با هم متفاوت است به این معنی که در زمان های مختلف و بر اساس رویدادها ، و تجربیاتی که افراد را در آن لحظه از زمان تحت تاثیر قرار می دهند نشانه های عزت نفس تغییر می کند ، و این نشانه ها کم و زیاد می شوند اما می توان روندی کلی از این نشانه ها را در انسان مشاهده کرد.

چگونه عزت نفس در انسان تکامل می یابد؟

     نظر انسان نسبت به خود ، حس عزت نفس به تدریج در طول زندگی تکامل می یابد ، این حس از زمان کودکی آغازمی شود و طی مراحلی به تدریج پیچیده تر می شود ، پیشرفت می کند انسان در طی این مراحل عقاید و احساسات و عواطف و افکار جدیدی نسبت به خود پیدا می کند که مجموع اینها موجب می شود تا در خود احساس ارزشمند بودن ، یا بی کفایتی نماید . کودک هیچ نظری در مورد خود ندارد ، او تنها آزمایش می کند و دارای احساسات جسمانی و نوعی آگاهی پراکنده و مبهم بر اساس همان احساس ها می باشد وقتی پدر و مادر از او مراقبت می کنند ، او را در آغوش می گیرند به او لبخند می زنند ، جایش گرم و شکمش سیر است ، احساس خوشی و راحتی می کند . وقتی نیازهای جسمانی او بر آورده شود و در محیطی گرم و پر محبت پرورش یابد احساس رضایت می کند و بر عکس اگر نیاز جسمانی او بر آورده نشود ، و مورد توجه والدین قرار نگیرد ، جایش سرد و خیس ، وگرسنه  باشد احساس درد و ناراحتی می کند .

     کودک هرچه بزرگتر می شود یادگیری زبان او آغاز می گردد ، و خود را در شرایط مختلف می آزماید و واکنش دیگرا ن خصوصا پدر و مادر را نسبت به خود درک می کند به تدریج حسی در او ایجاد می شود و رشد می کند . در همین اوایل مرحله کودکی نخستین نظر فرد نسبت به خود دراو ایجاد می شود .که این نظر تقریبا از طریق واکنش های دیگران نسبت به کودک به وجود می آید وقتی پدری به دخترش بگوید تو  دختر خوبی هستی ، کودک احساس خوب بودن را کسب می کند هرچند ممکن است که زیاد روشن  نباشد . هرچه از این واژه های مثبت به کودگ گفته شود به تدریج این واژه ها را در درون خود جمع می کند و همراه با لبخند ها و تایید ها و در آغوش گرفتن ها و ... نخستین نظر را نسبت به خود شکل می دهد . این نخستین نظر کودک در باره خود ناشی از برداشت کودک از واکنش های افراد مهم می باشد که معمولا این افراد مهم، ابتدا مادر ، و سپس پدر ودیگران بر اساس میزان تاثیر آنها بر کودک  می باشند. کودک پاسخ های افراد مهم را حتی اگر بر اساس واقعیت نباشد به عنوان حقیقت می پذیرد .

هرچه او بزرگتر می شود دامنه افراد مهم برای او افزایش پیدا میکند و با افرادی غیر از خانواده ارتباط برقرار می کند . معلم ، هم بازیها و دوستان ، همسایه ها ،و ... همگی بر احساس عزت نفس  و پندار کودک از خود تاثیر دارند و هر چه مهارت فکری کودک بیشتر می شود او توانایی ارزیابی واکنش های دیگران را به دست می آورد . مثلا  در کوچه  همبازی کودک به او می گوید تو چقدر خنگ هستی او در باره این واژه فکر میکند ومی گوید من می توانم درس هایم رادرست بخوانم و نمرات خوبی بگیرم و ... پس خنگ نیستم و نظر دوستم درست نیست. او زمانی می تواند اینگونه  نتیجه گیری کند که یاد گرفته باشد به خود بیاندیشد و فکر کند و نظرش در آن موقع نسبت  به خود ش مثبت باشد .

    دوره نوجوانی از نظر رشد حس عزت نفس بسیار پیچیده است و نوجوان نیاز دارد که در این دوره هویتی ثابت به دست آوردخود را به عنوان فردی بی همتا و جدا از دیگران بشناسد و توانایی ها و استعداد هایش را بداند و بتواند به عنوان فردی که در زندگی خود دارای هدف است احساس ارزشمند بودن نماید در طی این دوران نوجوان که رشد می کند از وابستگی ها رها می شود و استقلال و اتکا به نفس پیدا می کند ، و با بسیاری از مسائل بزرگسالی مانند شغل و ، فلسفه زندگی و ارتباط با جنس مخالف و ... به طور جدی مواجه می شود

به دست آوردن هویت ، کار بسیار بزرگی است که در دوره نوجوانی به دلیل فشار های روانی، جسمانی ، و اجتماعی در دوران بلوغ پیچیده تر می شود . فشار هایی مانند تغییرات جسمانی دوران بلوغ همچون دورگه شدن صدا در پسران رشد نا متناسب اعضای بدن و ... فشارهای اجتماعی مانند نظر دوستان و احساس تعلق به آنها و...

 احساس ارزشمند بودن در دوره کودکی به  این دوره ( دوره نوجوانی ) منتقل می شود و ادراکات بیشتری برآن افزوده می شود و بر این اساس نوجوان به ارزیابی های جدیدی از خود می پردازد . او به طور خودکار به سوال در مورد جنبه های وجود خود ، ازجمله نظرات دیگران در باره خود ش در گذشته می پردازد و ممکن است فردی سرکش شود و تمام ارزیابی های دیگران را رد نماید یا برعکس آنقدر دچار سردرگمی و نداشتن اعتماد به خود  شود که همیشه نیازمند تایید دیگران باشد البته مهم نیست که چگونه نیاز به هویت در او ایجاد شود. وی این مرحله بحرانی سامان دهی دوباره به نگرشها یش در باره خود را طی می نماید.  

      ویزگی های نوجوانانی که دارای عزت نفس هستند

1-    نوجوانی که عزت نفس بالایی دارد مستقل عمل می کند . در مورد مسائلی مانند وقت، پول ، لباس، شغل ، و ... خود دست به انتخاب می زند. او دوستان و سرگرمی هایش را خود انتخاب می کند.

    2-مسئولیت پذیر است. سریع و با اطمینان عمل می کند گاهی مسئولیت انجام برخی کارهای روزانه مانند خرید نان و نظافت حیاط و ... را بر عهده می گیرد یا بدو ن درخواست از وی به کمک دیگران میشتابد.

    3- به پیشرفت های خود افتخار می کند . و قتی از پیشرفت هایش صحبت شود با خوشحالی تایید می کند که بله من هستم که این کار را انجام دادم و حتی گاهی از خود ش هم تعریف می کند.

   4- به چالشها ی جدید رو می آورد . شغل های نا آشنا ، آموزشهای و فعالیت های تازه توجه او را به خود جلب می کند و خود را درگیر آنها می نماید .

   5- نا کامی را به خوبی تحمل می کند . وقتی در کاری و یا موقعیتی موفق نمی شود با واکنش هایی مانند خندیدن به خود ، بلند حرف زدن ، صبر و شکیبایی ، و ... را از خود نشان می دهد و می تواند از آنچه سبب ناکامیش شده است سخن بگوید.

  6- احساس می کند که میتواند دیگران را تحت تاثیر قرار دهد . از نفوذ ی که برافراد خانواده ، دوستان ، اولیاء خود ، معلمان و ... خود دارد مطمئن است.

   7- دامنه وسیعی از احساسات و هیجانات را از خود نشان می دهد . می تواند قهقهه بزند ، فریاد بکشد ،گریه کند و ... به گونه ای که خود به خود محبتش را  نشان بدهد .

فواید عز ت نفس برای نوجوانان

      عزت نفس دارای محاسن زیادی می باشد. مهمترین فایده عزت نفس برای نوجوانان این است، که در این مرحله( مرحله نوجوانی ) که برای بزرگسالی آماده می شود، و مجبور به انجام مسئولیت های بزرگسالی نیست ،فرصت مناسبی دارد ،که به هویت خود پی ببرد. البته عزت نفس اثرات مثبت دیگری دارد ،که موجب تقویت توانایی های نوجوان برای زندگی آینده می شود  وعبارتند  از :

-    روشن شدن توانایی ها فردی ، منابع ،علاقه ها ، و جهت های خویشتن ، .یعنی: فردی که منابع خود را می شناسد و به آنها توجه دارد فرصت ها را غنیمت می شمارد و از آنها استفاده می کند .

-    موثر بودن و احساس رضایت از روابط میان فردی، یعنی : نوجوانی که می تواند به شکل درست ومناسب با دیگران ارتباط برقرار نماید، توانایی زیادی در برطرف کردن نیاز های فردی و اجتماعی خود دارد.

-    روشن شدن جهت ، یعنی : نوجوانی که اعتماد به نفس دارد، بهتر می تواند در دوره بزرگسالی راههای مختلف را بررسی نماید و راه درست را انتخاب نماید .

-    سود مندی شخصی در خانه و مدرسه و درکار، یعنی : نوجوانی که احساس می کند با کفایت و ارزشمند است میل دارد بیشتر پا به عرصه عمل بگذارد ، و بیاموزد که چگونه بهتر و بیشتر از وقتش استفاده کند .